Khai thác khoáng sản là một trong những ngành công nghiệp trọng yếu, đóng góp đáng kể vào GDP và cung cấp nguyên liệu đầu vào cho nhiều ngành kinh tế khác. Tuy nhiên, đây cũng là lĩnh vực tiềm ẩn nhiều rủi ro về an toàn vệ sinh lao động (ATVSLĐ). Việc đảm bảo an toàn không chỉ là trách nhiệm pháp lý mà còn là yếu tố sống còn để doanh nghiệp phát triển bền vững. Thực tế đã cho thấy, chỉ một sai sót nhỏ, một quy trình bị bỏ qua hay một thiết bị xuống cấp không được thay thế kịp thời cũng có thể dẫn đến hậu quả khôn lường.
Hoạt động khai thác khoáng sản, đặc biệt là khai thác hầm lò và lộ thiên, luôn đối mặt với những diễn biến phức tạp của địa chất. Theo thống kê từ Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội, các vụ tai nạn trong lĩnh vực này thường để lại hậu quả nghiêm trọng về người và tài sản. Đặc biệt,thời gian qua trên địa bàn tỉnh Lào Cai đã xảy ra một số vụ tai nạn lao động đặc biệt nghiêm trọng, gây thiệt hại lớn về người và tài sản. Điều đó đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc siết chặt quy trình bảo hộ, tăng cường giám sát và nâng cao ý thức của người lao động.
Hiểm nguy dưới lòng đất
Hầm lò 1 khai thác quặng Vi Kẽm (Chi nhánh Tuyển đồng Sin Quyền, xã Trịnh Tường, Lào Cai) đi vào hoạt động từ năm 2024 với công suất khoảng 1.000 tấn quặng/ngày. Mỗi ca sản xuất có hơn 100 công nhân làm việc ở độ sâu khoảng 130 mét dưới lòng đất. Trong môi trường thiếu ánh sáng và khí oxy, người lao động phải đối mặt với hàng loạt nguy cơ: đá om treo, ngạt khí, sập đổ lò hay bụi độc. Chỉ cần sơ suất, tai nạn có thể xảy ra.
Công nhân làm việc dưới lòng đất tiềm ẩn nhiều nguy cơ mất an toàn lao động (Theo Báo Lào Cai)
Đối với ngành khai thác khoáng sản, an toàn lao động không chỉ phụ thuộc vào máy móc hay trang thiết bị bảo hộ, mà quan trọng hơn là ý thức chấp hành quy trình của người lao động. Bởi trong hầm lò, mọi nguy cơ đều có thể diễn ra rất nhanh và khó lường. Theo các đơn vị khai thác, việc duy trì sản xuất ổn định chỉ có thể thực hiện khi mỗi công nhân đều được huấn luyện kỹ năng an toàn bài bản và thường xuyên cập nhật các phương án xử lý tình huống khẩn cấp.
Bên cạnh đó, đơn vị còn đầu tư các thiết bị khoan, xúc, vận chuyển hiện đại để giảm thời gian công nhân làm việc trong khu vực nguy hiểm. Một số doanh nghiệp từng bước ứng dụng công nghệ số vào quản lý sản xuất, giám sát hiện trường và điều hành ca kíp.
Tuy nhiên, để công nghệ thực sự phát huy hiệu quả, yếu tố con người vẫn đóng vai trò quyết định. Nếu người lao động chủ quan, nguy cơ mất an toàn vẫn luôn hiện hữu.
Nỗi lo từ những dây chuyền cũ kỹ
Nếu khai thác hầm lò sợ sập đổ thì trong lĩnh vực chế biến, nỗi lo lại đến từ hệ thống máy móc xuống cấp.
Tại Khu công nghiệp Tằng Loỏng (Lào Cai), nhiều dây chuyền công nghệ đã có tuổi đời hơn 20 năm. Sau thời gian dài hoạt động, thiết bị xuống cấp, nguy cơ chập điện, cháy nổ, rò rỉ hóa chất hoặc sự cố kỹ thuật ngày càng gia tăng. Trong khi đó, việc đổi mới công nghệ tại một số doanh nghiệp còn chậm do áp lực chi phí đầu tư lớn.
Dây chuyền công nghệ tại các KCN đã xuống cấp sau thời gian dài hoạt động.
Thực tế, trong lĩnh vực khai thác, chế biến khoáng sản, nguy cơ tai nạn lao động luôn hiện hữu. Đây là ngành nghề đặc thù với điều kiện lao động nặng nhọc, độc hại và nguy hiểm.
Sự cố nổ vỏ kép bồn tinh chế tại lò sản xuất phốt pho của Công ty TNHH Phốt pho vàng Việt Nam (khu vực cổng số 2) xảy ra vào 23/02/2026 cướp đi sinh mạng của 01 công nhân. (Theo Báo Lào Cai)
Như vậy có thể thấy, nhiều vụ tai nạn xảy ra bắt nguồn từ sự chủ quan, lơ là trong quá trình làm việc, không sử dụng đủ bảo hộ, bỏ qua các bước kiểm tra an toàn hoặc vận hành máy móc sai quy trình.
Giải pháp then chốt để đảm bảo an toàn lao động
Để giảm thiểu rủi ro, các doanh nghiệp khai thác cần thực hiện đồng bộ “kiềng ba chân”: Công nghệ – Quản lý – Con người.
Đổi mới công nghệ và tự động hóa
Việc chuyển đổi từ khai thác thủ công sang cơ giới hóa giúp đưa con người ra khỏi vùng nguy hiểm. Cải tiến hoặc thay thế các thiết bị cũ:
- Lắp đặt hệ thống quan trắc khí tự động để cảnh báo sớm nồng độ khí độc hại.
- Sử dụng các thiết bị điều khiển từ xa trong các khu vực có nguy cơ sập đổ cao.
Huấn luyện ATVSLĐ và đào tạo kỹ năng
Người lao động phải được trang bị đầy đủ kiến thức về nhận diện rủi ro và mối nguy hại.
- Tổ chức huấn luyện ATVSLĐ định kỳ theo nhóm đối tượng.
- Diễn tập các phương án ứng phó sự cố: cứu hộ hầm lò, sơ cứu tại chỗ, phòng cháy chữa cháy.
Trang bị phương tiện bảo vệ cá nhân (PTBVCN)
Cung cấp đầy đủ và đúng tiêu chuẩn các thiết bị như: mũ bảo hiểm chuyên dụng, mặt nạ phòng độc, quần áo bảo hộ chống cháy, thiết bị tự cứu cá nhân.
An toàn lao động trong khai thác khoáng sản chính là văn hóa doanh nghiệp. Đầu tư cho an toàn chính là đầu tư cho lợi nhuận lâu dài và uy tín của doanh nghiệp trên thương trường. Khi mỗi mét lò được đảm bảo an toàn, đó không chỉ là sự bảo vệ cho người lao động mà còn là tiền đề cho sự phát triển hưng thịnh của ngành công nghiệp khai khoáng nước nhà.
